Reactie Prinsjesdag: Geef de zorg de ruimte om te vernieuwen

Daarbij is het belangrijk dat zorg toegankelijk en betaalbaar blijft. Het is daarom goed dat de voorgenomen extra verhoging van het verplichte eigen risico wordt uitgesteld. Hoewel het eigen risico door indexatie in 2027 naar verwachting stijgt naar €400, blijft daarmee een forsere verhoging van de financiële drempel naar zorg vooralsnog uit. Tegelijkertijd is de verwachte stijging van de zorgpremie zorgelijk. De zorgkosten blijven oplopen en daarmee komt de betaalbaarheid voor iedereen verder onder druk te staan. Ook wij hebben daarin een verantwoordelijkheid. Daarom blijven we inzetten op doelmatiger werken, hybride zorg en de juiste zorg op de juiste plek, samen met onze ketenpartners.

Op de werkvloer is de spanning tussen een groeiende zorgvraag en schaarse capaciteit iedere dag voelbaar. Zorgprofessionals willen patiënten de juiste zorg op de juiste plek bieden, maar lopen daarbij tegen grenzen aan die voor patiënten nauwelijks uit te leggen zijn. Verschillende financieringskaders, cao’s en regels voor het uitwisselen van patiëntgegevens bepalen soms wat wel en niet kan, terwijl de zorgvraag van een patiënt zich niet aan die grenzen houdt.

Ook keuzes rond sociale zekerheid raken rechtstreeks aan de arbeidsmarkt in de zorg. Hoewel een deel van de voorgenomen bezuinigingen is verzacht of uitgesteld, blijven maatregelen rond ziekte, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid van invloed op werkgevers en werknemers en daarmee op de gesprekken aan de cao-tafel. Het is daarom belangrijk dat overheid, werkgevers en werknemers ieder vanuit hun eigen verantwoordelijkheid bijdragen aan een gezonde en duurzame arbeidsmarkt. Werkgevers en werknemers moeten met elkaar in gesprek blijven over hoe we ziekte en uitval kunnen voorkomen, mensen duurzaam inzetbaar houden en daarmee ook de druk op sociale voorzieningen kunnen beperken.

Het terugdringen van regeldruk en administratieve lasten blijft daarbij wat ons betreft een belangrijke voorwaarde. Zorgprofessionals zijn nog te veel tijd kwijt aan administratie, terwijl hun inzet voor de patiënt juist zo hard nodig is. Maar daarmee zijn we er niet. De arbeidsmarktkrapte is te groot om met afzonderlijke maatregelen op te lossen. We zullen het werk in de zorg structureel anders moeten organiseren, zodat schaarse professionals hun tijd en expertise zo goed mogelijk kunnen inzetten.

Juist daarom werken we steeds meer over bestaande grenzen heen. Met Noorderbreedte, Thuiszorg Het Friese Land en Revalidatie Friesland werken we binnen Zorgpartners Friesland aan drempelloze zorg: zorg die rondom de patiënt wordt georganiseerd in plaats van rondom organisaties en sectoren. Daarbij kijken we ook hoe we onze schaarse professionals gezamenlijk beter kunnen inzetten.

Hetzelfde geldt voor de ziekenhuiszorg. In de regio werken we aan toegankelijke en kwalitatief goede ziekenhuiszorg. En samen met het UMCG bouwen we aan een zorgnetwerk voor Noord-Nederland. Daarbij moet niet het belang van een afzonderlijke instelling leidend zijn, maar de vraag waar patiënten het beste geholpen kunnen worden: dichtbij waar dat kan en geconcentreerd waar dat nodig is.

Daar ligt wat ons betreft de belangrijkste opdracht voor het kabinet. De zorg zal anders moeten gaan werken om toegankelijk en betaalbaar te blijven. De inzet op meer regionale samenwerking en op spreiding en concentratie van zorg sluit daarbij aan. Maar om die beweging in de praktijk mogelijk te maken, zijn verdere stappen nodig. Dat betekent niet simpelweg meer geld, maar vooral zorgen dat beschikbare middelen, mensen en kennis beter kunnen worden ingezet. Haal onnodige schotten tussen zorgsectoren weg, maak gegevensuitwisseling eenvoudiger en zorg dat wet- en regelgeving samenwerking over organisatiegrenzen heen stimuleert.

Tegelijkertijd kan de oplossing niet alleen binnen de zorg worden gezocht. Om de zorg toegankelijk te houden, moet ook de groei van de zorgvraag worden afgeremd waar dat mogelijk is. Daar heeft de overheid een belangrijke rol in. Zet de ingezette beweging naar meer preventie krachtig door, stimuleer gezond gedrag en maak het voor mensen makkelijker en aantrekkelijker om verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen gezondheid. En organiseer ondersteuning zo dat mensen waar mogelijk zelf, met hun omgeving of dichtbij huis oplossingen kunnen vinden, voordat professionele zorg nodig is. Zo kunnen we voorkomen dat zorgvragen onnodig ontstaan of zwaarder worden en zorgen we ervoor dat de beschikbare capaciteit terechtkomt bij mensen die deze het hardst nodig hebben.

Dat vraagt om samenhang in het beleid. Personeelskrapte, betaalbaarheid, sociale zekerheid, preventie, digitalisering en de organisatie van zorg zijn geen afzonderlijke vraagstukken. Een maatregel op het ene terrein kan vernieuwing op het andere terrein juist mogelijk maken of blokkeren. Beoordeel nieuwe maatregelen daarom steeds op de vraag of ze patiënten helpen om toegang te houden tot passende en betaalbare zorg én of ze zorgorganisaties en professionals daadwerkelijk de ruimte geven om die zorg anders te organiseren.

Wij wachten ondertussen niet op Den Haag. Bij Frisius MC bouwen we verder aan één geïntegreerd ziekenhuis in Leeuwarden en Heerenveen en zoeken we met onze partners naar nieuwe manieren om de zorg in Friesland en Noord-Nederland toegankelijk en betaalbaar te houden.

De beweging moet van twee kanten komen. Van zorgorganisaties en professionals mag worden verwacht dat zij verantwoordelijkheid nemen en durven veranderen. Van het kabinet verwachten we dat het daarvoor de voorwaarden creëert. Dat betekent ruimte bieden voor vernieuwing, maar ook bijdragen aan het voorkomen en verminderen van zorgvragen. Vraag de zorg dus niet alleen om te vernieuwen, maar geef professionals, organisaties én inwoners ook daadwerkelijk de ruimte en mogelijkheden om dat te doen.

Erica Schaper, voorzitter raad van bestuur Frisius MC